Nie stać Cię na rozwód? Zwolnienie od kosztów sądowych

Decyzja o rozwodzie jest trudna emocjonalnie, ale często wiąże się także z obawami o finanse. Wiele osób zastanawia się, czy stać je na założenie sprawy w sądzie, zwłaszcza gdy sytuacja domowa jest napięta, a budżet ograniczony. W polskim systemie prawnym istnieje instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, która ma zapewnić prawo do sądu każdemu, niezależnie od statusu materialnego.

W tym artykule wyjaśniamy spokojnie i rzeczowo, kiedy sąd może zwolnić Cię z opłat w całości lub w części, jakie dokumenty musisz przygotować i jak wypełnić wniosek, aby uniknąć błędów formalnych. Brak pieniędzy na opłatę sądową nie zamyka Ci drogi do uregulowania spraw rodzinnych przed sądem rozwodowym.

Czym jest zwolnienie od kosztów sądowych przy rozwodzie i kogo dotyczy?

Zobacz też: ile kosztuje rozwód w Polsce.

Zobacz też: jak przejść przez rozwód krok po kroku.

Zwolnienie od kosztów sądowych to forma pomocy państwa dla osób, które nie są w stanie ponieść opłat związanych z postępowaniem sądowym bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podstawą prawną uzyskania zwolnienia przed sądem okręgowym w Gliwicach jest tu ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz kodeks postępowania cywilnego.

W praktyce oznacza to, że jeśli wykażesz przed sądem, że Twoja sytuacja finansowa jest trudna - np. masz niskie dochody, jesteś osobą bezrobotną, wychowujesz samotnie dzieci lub ponosisz wysokie koszty leczenia - sąd może zdecydować, że nie musisz płacić za rozwód.

Warto rozważyć złożenie wniosku, jeśli:

• Twoje miesięczne dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych rachunków i żywności.
• Nie posiadasz oszczędności ani wartościowego majątku, który można by spieniężyć (np. drugiego mieszkania, drogiej biżuterii).
• Nagła sytuacja życiowa (choroba, utrata pracy) sprawiła, że opłacenie pozwu stało się niemożliwe.

Ile kosztuje pozew o rozwód i jakie koszty można objąć zwolnieniem?

Zanim złożysz wniosek, warto wiedzieć, o jakich kwotach mówimy. Podstawowa opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Należy ją wnieść przy składaniu pisma do sądu.

Zwolnienie od kosztów może jednak obejmować nie tylko tę kwotę. W toku procesu mogą pojawić się inne wydatki, przykładowo takie jak:

• Opłaty za wnioski składane w czasie trwania procesu.
• Wydatki na opinie biegłych (np. psychologów z OZSS), jeśli w sprawie są dzieci i strony nie mogą dojść do porozumienia w kwestii opieki - koszty te mogą sięgać od kilkuset do nawet ponad tysiąca złotych.
• Opłaty kancelaryjne za wydawanie odpisów wyroków czy protokołów.

Uzyskanie zwolnienia „w całości” oznacza, że nie płacisz żadnej z tych kwot. Jeśli potrzebujesz sprawdzić, co dokładnie musisz dołączyć do pozwu poza dowodem opłaty (lub wnioskiem o zwolnienie), zapoznaj się z naszym poradnikiem: Dokumenty do rozwodu - kompletna lista krok po kroku.

Zwolnienie od kosztów sądowych w całości a w części - jaka jest różnica?

Sąd, analizując Twój wniosek, może podjąć jedną z dwóch decyzji pozytywnych (poza oddaleniem wniosku):

1. Zwolnienie w całości: Oznacza, że zostajesz zwolniony ze wszystkich opłat sądowych - zarówno wpisu od pozwu (600 zł), jak i ewentualnych wydatków na biegłych czy mediację. Dzieje się tak, gdy sędzia uzna, że nie posiadasz absolutnie żadnych środków na pokrycie kosztów bez zagrożenia dla egzystencji Twojej i rodziny.
2. Zwolnienie w części: Jest to rozwiązanie bardzo częste. Sąd może uznać, że stać Cię na zapłacenie np. 300 zł z wymaganych 600 zł, albo zwolni Cię z opłaty od pozwu, ale zobowiąże do pokrycia kosztów opinii biegłych.

Przykłady z sądowej praktyki: (1) Pani Anna zarabia najniższą krajową i wychowuje dwójkę dzieci, nie otrzymując jeszcze alimentów. Sąd zwolnił ją w całości. (2) Pan Marek zarabia średnią krajową, ale ma duży kredyt hipoteczny. Sąd uznał, że jest w stanie zaoszczędzić na opłatę 600 zł, ale zwolnił go z kosztów opinii biegłych, które mogłyby wynieść ponad 1000 zł.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby sąd przyznał zwolnienie?

Kluczowym pojęciem jest tu „uszczerbek w koniecznym utrzymaniu”. Nie chodzi o to, by udowodnić skrajne ubóstwo, ale by wykazać, że po opłaceniu czynszu, mediów, żywności, leków i potrzeb dzieci, w Twoim portfelu nie zostaje kwota pozwalająca na opłacenie sądu.

Sąd bierze pod uwagę:

• Dochody netto: Twoje wynagrodzenie, zasiłki, 500/800+, alimenty.
• Wydatki stałe: Czynsz, kredyty, opłaty za media, przedszkole, leki.
• Stan majątkowy: Czy posiadasz dom, samochód, działkę, oszczędności na koncie.
• Sytuację rodzinną: Liczbę osób, które masz na utrzymaniu.

Pamiętaj, że oświadczenie musi być rzetelne. Sąd nie bada Twoich wydatków na rozrywkę czy luksusowe dobra jako „koniecznego utrzymania”.

Jak i kiedy złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych?

Masz kilka możliwości złożenia wniosku, w zależności od etapu sprawy, np.:

1. Wraz z pozwem o rozwód: To najczęstsza sytuacja. W samym pozwie zawierasz zdanie: „Wnoszę o zwolnienie powoda/powódki od kosztów sądowych w całości/w części”. Do pozwu dołączasz wtedy wypełnione oświadczenie o majątku (o którym poniżej). Nie dokonujesz wtedy opłaty 600 zł - czekasz na decyzję sądu. Jeśli nie wiesz, jak napisać pozew rozwodowy, sprawdź nasz artykuł: Jak napisać pozew o rozwód w 2026 roku.
2. W toku postępowania: Jeśli Twoja sytuacja pogorszyła się już po złożeniu pozwu (np. straciłeś pracę w trakcie trwania rozwodu), możesz złożyć oddzielny wniosek w dowolnym momencie procesu.
3. Ustnie do protokołu: Możesz zgłosić taki wniosek ustnie podczas rozprawy, jednak sąd i tak zobowiąże Cię do złożenia pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym.

Jak wypełnić oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach?

Aby wniosek był skuteczny, musisz wypełnić urzędowy formularz: „Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania”. Jest on dostępny na stronach internetowych sądów oraz w budynku sądu. W formie pliku pdf możesz taki wzór oświadczenia pobrać tutaj:

Oto jak wypełnić poprawnie oświadczenie:

• Rubryki o majątku: Wpisz szczerze posiadane nieruchomości (nawet jeśli są wspólne z małżonkiem) oraz ruchomości (np. samochód - podaj markę i rocznik). Posiadanie mieszkania nie wyklucza zwolnienia, jeśli nie generuje ono dochodu.
• Oszczędności: Wpisz stan konta. Sąd może zweryfikować te dane.
• Dochody: Podaj średni dochód z ostatnich 3 miesięcy. Uwzględnij wszystkie źródła (umowa o pracę, zlecenia, zasiłki).
• Zobowiązania i wydatki: To bardzo ważna część. Wymień raty kredytów, czynsz, koszty leczenia. Czasami warto dołączyć kserokopie rachunków, aby uwiarygodnić te kwoty, choć nie jest to bezwzględnie konieczne na start.

Najczęstszy błąd: Ukrywanie majątku lub zaniżanie dochodów. Sąd ma prawo zweryfikować Twoje oświadczenie. Podanie nieprawdy grozi grzywną, a wniosek zostanie oddalony.

Jak sąd rozpoznaje wniosek i co może zdecydować?

Po złożeniu wniosku (np. wraz z pozwem), sprawa trafia do referendarza sądowego lub sędziego. Rozpatrzenie wniosku odbywa się na posiedzeniu niejawnym - nie musisz iść do sądu.

Możliwe scenariusze:

• Zgoda: Otrzymasz postanowienie o zwolnieniu. Sprawa rusza dalej bez opłat.
• Wezwanie do uzupełnienia: Jeśli formularz jest źle wypełniony, sąd wezwie Cię do poprawki w terminie 7 dni.
• Odmowa: Sąd uzna, że stać Cię na opłatę. Otrzymasz wezwanie do zapłaty 600 zł. Masz na to zazwyczaj tydzień. Jeśli nie zapłacisz, pozew zostanie zwrócony.
• Zgoda częściowa: Sąd zwolni Cię np. z połowy kwoty. Resztę musisz dopłacić.

Pamiętaj, że od odmownej decyzji przysługuje Ci zażalenie. Warto w nim dokładniej opisać swoją trudną sytuację, być może dołączając dodatkowe dowody (np. zaświadczenie lekarskie, decyzję o utracie pracy).

Najczęstsze pytania dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych (FAQ)

Podsumowanie - kiedy zwolnienie od kosztów sądowych jest realną opcją

Zwolnienie od kosztów sądowych to nie „prezent” od państwa, ale narzędzie ochrony prawnej dla osób w trudnej sytuacji. Jeśli rzeczywiście nie masz środków na rozwód, nie bój się korzystać z tej opcji.

Krótka checklista dla składającego wniosek:

1. Pobierz aktualny formularz oświadczenia o stanie majątkowym.
2. Zbierz informacje o dochodach netto z ostatnich 3 miesięcy.
3. Spisz wszystkie stałe wydatki (możesz przygotować kserokopie najważniejszych rachunków).
4. Wypełnij oświadczenie czytelnie i zgodnie z prawdą.
5. Dołącz wniosek do pozwu o rozwód lub złóż go jako osobne pismo, jeśli sprawa już trwa.

Pamiętaj, że szczerość i dokładność w dokumentach to podstawa bezpieczeństwa procesowego. Jeśli sąd zobaczy rzetelny obraz Twoich finansów, masz dużą szansę na uzyskanie pomocy.

Tomasz Drabot

Radca prawny (wpis na listę OIRP w Katowicach: KT 3651), wspólnik kancelarii DLB Legal Drabot i Wspólnicy sp.k. w Gliwicach. Prowadzi sprawy rozwodowe i rodzinne: spokojnie, konkretnie i po stronie klienta. Poza kancelarią pisze o prawie i technologii na blogu „Człowiek w pętli” (drabot.pl) i pyta, co w pracy prawnika zostaje dla człowieka, kiedy maszyna potrafi już prawie wszystko.

Autor

Tomasz Drabot

Radca prawny (wpis na listę OIRP w Katowicach: KT 3651), wspólnik kancelarii DLB Legal Drabot i Wspólnicy sp.k. w Gliwicach. Prowadzi sprawy rozwodowe i rodzinne: spokojnie, konkretnie i po stronie klienta. Poza kancelarią pisze o prawie i technologii na blogu „Człowiek w pętli" (drabot.pl) i pyta, co w pracy prawnika zostaje dla człowieka, kiedy maszyna potrafi już prawie wszystko.

Umów konsultację →

Tekst: zespól rozwodygliwice.pl · radcowie prawni DLB Legal · aktualizacja 2026