W praktyce prawa rodzinnego często spotykamy się z sytuacją, w której egzekucja alimentów od rodzica zobowiązanego okazuje się całkowicie bezskuteczna. Dłużnik ukrywa dochody, pracuje „na czarno” lub wyjeżdża za granicę, pozostawiając dziecko bez środków do życia. Na szczęście nie zawsze jest to sytuacja bez wyjścia. Warto wówczas spróbować uzyskać alimenty od dziadków - polskie prawo przewiduje taką możliwość.
Jeżeli egzekucja alimentów od rodzica okazała się bezskuteczna, drugą równoległą ścieżką (poza obowiązkiem alimentacyjnym dziadków) jest reakcja prawna na niealimentację - możliwości i procedury omawiamy w artykule co zrobić, gdy rodzic nie płaci alimentów. Cały kontekst alimentacyjny porządkuje natomiast przewodnik o alimentach na dziecko po rozwodzie.
Poniżej opisujemy mechanizm tzw. subsydiarnego (pomocniczego) obowiązku alimentacyjnego, który obciąża krewnych w dalszej kolejności. Wyjaśniamy, jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby skutecznie dochodzić roszczeń od wstępnych, oraz jakich formalności należy dopełnić.
Kolejność obowiązku alimentacyjnego alimentacyjnego według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (KRO), obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ustawodawca wprowadził jednak ścisłą hierarchię:
Kto jest zobowiązany do płacenia alimentów w pierwszej kolejności:
1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych (dzieci, wnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie).
2. Wstępnych obciąża przed rodzeństwem.
3. Krewnych bliższych stopniem (rodzice) obciąża przed dalszymi (dziadkowie).
Oznacza to, że dziadkowie nie odpowiadają za utrzymanie wnuków równolegle z rodzicami. Ich odpowiedzialność aktualizuje się dopiero w ściśle określonych przypadkach, opisanych w art. 132 KRO.
Kiedy można dochodzić alimentów od dziadków? Warunki prawne
Aby sąd zasądził alimenty od dziadków (macierzystych, lub ojczystych), muszą zostać spełnione łącznie określone warunki. Obowiązek ten powstaje tylko wtedy, gdy:
Brak możliwości uzyskania alimentów od rodziców
Nie ma możliwości uzyskania środków od rodzica (Pierwszeństwo zobowiązanych bliżej). Zgodnie z art. 132 KRO roszczenie wobec zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. Przepis ten pozwala również dochodzić alimentów w sytuacji, gdy ich uzyskanie od rodzica jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
W praktyce oznacza to, że powód musi wykazać, iż egzekucja alimentów od rodzica napotyka na istotne trudności.
Możliwości majątkowe i zarobkowe dziadków
Sąd, badając sprawę, ocenia nie tylko potrzeby dziecka, ale także sytuację materialną dziadków. Zakres świadczeń zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Należy pamiętać, że dziadkowie mogą bronić się argumentem, iż płacenie alimentów na wnuka wpędziłoby ich w niedostatek (chyba że dziecko również znajduje się w niedostatku). Jednak, jeśli dziadkowie posiadają stabilną sytuację finansową (emerytury, nieruchomości, oszczędności), sąd może ich obciążyć obowiązkiem alimentacyjnym.
Alimenty od dziadków jako świadczenia uzupełniające
Warto zaznaczyć, że powództwo przeciwko dziadkom nie musi dotyczyć pełnej kwoty utrzymania. Jeśli rodzic płaci alimenty, ale są one rażąco niskie i nie wystarczają na zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb dziecka (np. z powodu ograniczonych możliwości rodzica), można żądać od dziadków kwoty uzupełniającej.
Jak uzyskać alimenty od dziadków? Procedura krok po kroku
Aby uzyskać alimenty od dziadków, konieczne jest wytoczenie powództwa cywilnego.
Pozew o alimenty od dziadków - co powinien zawierać?
Pozew o alimenty należy złożyć do sądu rejonowego (wydział rodzinny i nieletnich). Sprawę można wytoczyć według miejsca zamieszkania uprawnionego dziecka albo według miejsca zamieszkania pozwanych dziadków. W treści pisma procesowego należy w szczególności:
- wskazać wartość przedmiotu sporu (sumę świadczeń za jeden rok),
- uprawdopodobnić lub udowodnić bezskuteczność egzekucji wobec rodzica, np. poprzez zaświadczenie od komornika,
- przedstawić dowody dotyczące sytuacji majątkowej dziadków oraz usprawiedliwionych potrzeb dziecka (np. faktury, zaświadczenia lekarskie).
Koszty sądowe w sprawach o alimenty
Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych (wnuk reprezentowany przez rodzica) jest ustawowo zwolniona z kosztów sądowych. Oznacza to brak opłaty od pozwu.
Dlaczego pozew przeciwko dziadkom bywa skutecznym narzędziem prawnym?
Z punktu widzenia praktyki kancelarii radcowskiej, pozew przeciwko dziadkom pełni często funkcję „mobilizującą” dla dłużnika głównego. Jak wskazują praktycy, zdarza się, że dłużnicy (rodzice), nie chcąc obciążać finansowo swoich własnych rodziców, nagle „znajdują” środki na spłatę zaległości lub zaczynają regularnie łożyć na dziecko. Jest to zatem skuteczne narzędzie prawne, pozwalające nie tylko uzyskać środki od dziadków, ale pośrednio wywrzeć presję na rodzica uchylającego się od obowiązku.
Regres alimentacyjny - czy dziadkowie mogą odzyskać zapłacone alimenty?
Komentarz Eksperta - Radcy prawnego
Jako radca prawny często spotykam się z obawami dziadków, że alimenty płacone na wnuki to pieniądze „bezpowrotnie stracone”, wynikające z błędów życiowych ich dorosłych dzieci. Warto jednak wiedzieć o istnieniu instytucji regresu alimentacyjnego, która jest istotnym, a rzadko wykorzystywanym narzędziem.
Zgodnie z art. 140 KRO, dziadkowie, którzy musieli płacić alimenty na wnuka tylko dlatego, że rodzic (czyli zazwyczaj ich własne dorosłe dziecko lub zięć/synowa) uchylał się od tego obowiązku, mają prawo żądać od tego rodzica zwrotu każdej wydanej złotówki.
W praktyce oznacza to, że jeśli sąd zasądzi alimenty od babci, ponieważ ojciec dziecka oficjalnie nie ma dochodów lub ukrywa majątek, babcia płacąc na wnuka, nabywa roszczenie zwrotne (regresowe) wobec ojca. Może go pozwać o zwrot poniesionych kosztów. W ten sposób dziadkowie nie tyle finansują dziecko zamiast rodzica, co kredytują jego obowiązek.
Świadomość istnienia tego przepisu często zmienia dynamikę rodzinną - niesolidny rodzic zdaje sobie sprawę, że dług nie zniknie, a jedynie zmienia wierzyciela - z własnego dziecka na własnych rodziców lub teściów.
Należy jednak pamiętać o terminach - roszczenie o zwrot zapłaconych alimentów przedawnia się z upływem 3 lat.
Czy niska emerytura zwalnia dziadków z obowiązku alimentacyjnego?
Owszem, niska emerytura może być skutecznym argumentem pozwalającym dziadkom uniknąć płacenia alimentów lub wpłynąć na ich znaczące obniżenie.
Podstawową zasadą ustalania wysokości alimentów - niezależnie od tego, czy płaci je rodzic, czy dziadek - jest art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nim zakres świadczeń zależy od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
W przypadku dziadków oznacza to, że sąd dokona matematycznej analizy ich budżetu:
• dochody: Emerytura jest traktowana na równi z wynagrodzeniem za pracę.
- koszty utrzymania: Od dochodu odejmuje się usprawiedliwione wydatki dziadków (czynsz, media, wyżywienie, a w przypadku seniorów - często wysokie koszty leków i leczenia).
Jeżeli po odliczeniu niezbędnych kosztów życia emerytura nie pozwala na wygospodarowanie nadwyżki, sąd najprawdopodobniej oddali powództwo. Uzna wówczas, że dziadkowie nie mają możliwości płacenia alimentów bez uszczerbku dla własnego utrzymania.
Obowiązek alimentacyjny dziadków nie może doprowadzić do sytuacji, w której oni sami popadną w niedostatek. W przeciwieństwie do relacji rodzic-dziecko, gdzie rodzic ma obowiązek „dzielić się nawet najmniejszym dochodem”, od dalszych krewnych (w tym dziadków) nie wymaga się poświęcenia własnego minimum egzystencjalnego. Jeśli niska emerytura wystarcza jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb dziadków, nie można ich obciążyć dodatkowym obowiązkiem.
Należy jednak pamiętać, że Sąd bada nie tylko bieżące dochody (emeryturę), ale także stan majątkowy. Jeśli dziadkowie mają niską emeryturę, ale posiadają znaczny majątek, sąd może uznać, że mają możliwości majątkowe do płacenia alimentów.
Radczyni prawna (wpis na listę OIRP w Katowicach: KT 3820), związana z kancelarią DLB Legal Drabot i Wspólnicy sp.k. w Gliwicach. Prowadzi przede wszystkim sprawy rozwodowe, o alimenty, opiekę nad dziećmi i podział majątku. Tłumaczy zawiłości rzeczowo i konkretnie, pilnuje interesów klienta i porządkuje sprawy majątkowe tak, żeby po rozwodzie dało się normalnie funkcjonować.
Czy ten artykuł był pomocny?
Dziękujemy za Twoją opinię!
Potrzebujesz wsparcia w swojej sprawie?
Umów konsultację z r. pr. Martą Leśniewską i omów bezpiecznie swoją sytuację w poufnej rozmowie online lub stacjonarnie.
Umów się na konsultację
