Przemoc w małżeństwie - jedna z głównych przyczyn rozwodów w Polsce

Decyzja o zakończeniu małżeństwa jest często wynikiem długotrwałego procesu rozpadu więzi między dwojgiem ludzi. Jedną z najbardziej drastycznych przyczyn rozwodów jest przemoc w małżeństwie.

Decyzja o zakończeniu małżeństwa jest często wynikiem długotrwałego procesu rozpadu więzi między dwojgiem ludzi. Jedną z najbardziej drastycznych przyczyn rozwodów jest przemoc w małżeństwie. W takich sprawach bardzo często pojawia się także pytanie, czy warto domagać się rozwodu z orzekaniem o winie i jakie skutki może to przynieść.

W poniższym wpisie przybliżamy zagadnienie przemocy w rodzinie. Omówimy jak jest rozumiana zgodnie z przepisami oraz w orzecznictwie sądów rodzinnych.

Przemoc w małżeństwie

Zobacz też: główne przyczyny rozwodów w Polsce.

Zobacz też: jak emocje wpływają na rozwód.

W świetle prawa przemoc ta definiowana jest jako jednorazowe lub powtarzające się działanie naruszające dobra osobiste, wykorzystujące przewagę nad ofiarą i powodujące u niej szkody lub cierpienie.

Z punktu widzenia polskiego prawa, stosowanie przemocy stanowi rażące naruszenie obowiązków małżeńskich. Przypomnijmy - zalicza się do nich obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny. Jeśli zachowanie przemocowe doprowadziło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia, sąd może nie tylko orzec rozwód. Możliwe jest również również wskazanie małżonka stosującego przemoc jako wyłącznie winnego rozpadu związku. Orzecznictwo, w tym wyrok Sądu Najwyższego (sygn. akt I CKN 704/97), potwierdza, że agresja wobec współmałżonka jest wystarczającą przesłanką do przypisania wyłącznej winy

Przemoc kojarzy się głównie ze stosowaniem przemocy fizycznej. Jednakże, analiza orzecznictwa sądów rodzinnych pokazuje, że poza formą fizyczną, wyróżniania jest również przemoc psychiczna, a także ekonomiczna. Poniżej, bardziej szczegółowo omawiamy wskazane formy przemocy, które są podstawą do orzekania o winie w procesach rozwodowych.

Przemoc fizyczna - naruszenie nietykalności cielesnej

Przemoc fizyczna jest najbardziej widoczną formą agresji, naruszającą prawo do nietykalności osobistej oraz zdrowia. W kontekście rozwodowym jest ona często najłatwiejsza do udowodnienia, pod warunkiem dysponowania odpowiednią dokumentacją (np. obdukcjami lekarskimi czy notatkami z interwencji policji w ramach procedury „Niebieskiej Karty”). Kodeks karny kwalifikuje takie działania jako różne przestępstwa - naruszenie nietykalności cielesnej, znęcanie się, itd.

Przykłady przemocy fizycznej. Działania te obejmują szeroki katalog zachowań agresywnych, takich jak:

• bicie, uderzanie pięściami lub otwartą dłonią,
• kopanie, szarpanie i popychanie,
• duszenie, ciągnięcie za włosy, wykręcanie rąk,
• rzucanie w ofiarę przedmiotami, przypalanie papierosami czy opluwanie.

Warto pamiętać, że nawet jednorazowe użycie siły, które zagraża zdrowiu lub życiu, może być przesłanką do orzeczenia winy i zastosowania środków izolacyjnych, takich jak nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania.

Przemoc psychiczna - rany, których nie widać

Równie destrukcyjna, choć trudniejsza do uchwycenia dowodowo, jest przemoc psychiczna. Polega ona na systematycznym działaniu mającym na celu zdominowanie, zastraszenie i poniżenie partnera. Sąd traktuje przemoc emocjonalną na równi z fizyczną, uznając, że prowadzi ona do głębokiego rozkładu pożycia małżeńskiego. Choć nie pozostawia siniaków, jej skutki (np. depresja, stany lękowe, utrata poczucia własnej wartości) są długotrwałe.

Przykłady przemocy psychicznej:

• Agresja słowna: wyzywanie, używanie wulgaryzmów, ciągłe krytykowanie wyglądu lub kompetencji (np. rodzicielskich), upokarzanie i wyśmiewanie,
• Izolacja i kontrola: ograniczanie kontaktów z rodziną i przyjaciółmi, kontrolowanie telefonu i korespondencji, śledzenie, zabranianie wychodzenia z domu,
• Groźby: straszenie zabraniem dzieci, pozbawieniem życia, zniszczeniem w sądzie lub wyrzuceniem z domu,
• Manipulacja: szantaż emocjonalny, tzw. gaslighting (wmawianie choroby psychicznej, zaprzeczanie faktom), wzbudzanie poczucia winy,
• Zakłócanie spokoju: wszczynanie awantur (również nocnych), uniemożliwianie snu.

Przemoc ekonomiczna - narzędzie kontroli

Często pomijanym, a niezwykle istotnym aspektem jest także przemoc ekonomiczna Polega ona na wykorzystywaniu przewagi finansowej do podporządkowania sobie partnera i narusza obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Sprawca używa pieniędzy jako narzędzia władzy, uzależniając ofiarę od siebie. Jest to szczególnie dotkliwe dla osób, które zajmują się domem i dziećmi, co w świetle prawa również stanowi wkład w utrzymanie rodziny.

Przykłady przemocy ekonomicznej:

• Ograniczanie dostępu do środków: wydzielanie niewielkich kwot na podstawowe zakupy, konieczność rozliczania się z każdego grosza, zabieranie zarobionych pieniędzy,
• Uniemożliwianie samodzielności: zakazywanie podjęcia pracy zarobkowej lub utrudnianie edukacji, co ma na celu utrzymanie zależności finansowej,
• Zarządzanie majątkiem bez zgody: zaciąganie kredytów bez wiedzy współmałżonka, sprzedawanie wspólnych rzeczy, zmuszanie do podpisywania niekorzystnych umów finansowych,
• Niszczenie mienia: celowe niszczenie sprzętów domowych lub rzeczy osobistych partnera,
• Niealimentacja: uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie rodziny, mimo posiadania możliwości zarobkowych.

Dlaczego warto walczyć o orzeczenie o winie?

Wykazanie przed sądem, że przyczyną rozpadu była przemoc w małżeństwie, bardzo często prowadzi do pytania, czy w danej sprawie należy wnosić o rozwód z orzekaniem o winie. To ważna decyzja procesowa, bo wpływa nie tylko na ocenę zachowania małżonków, ale także na możliwe skutki alimentacyjne.

Orzeczenie rozwodu z wyłącznej winy sprawcy przemocy otwiera drogę do uzyskania alimentów na rzecz małżonka niewinnego, jeśli rozwód pociągnął za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej (nawet jeśli nie znajduje się on w niedostatku). Obowiązek ten może być w takim przypadku dożywotni. Ponadto, dokumentowanie przemocy (np. poprzez procedurę Niebieskiej Karty) może być kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa ofierze i dzieciom. Dzięki temu możliwa jest również eksmisja sprawcy.

FAQ - przemoc w małżeństwie

Tekst: zespól rozwodygliwice.pl · radcowie prawni DLB Legal · aktualizacja 2026