Dorobek zgromadzony na emigracji rzadko mieści się w jednym kraju. Mieszkanie w Polsce kupione na kredyt, wspólne konto w Holandii, samochód zarejestrowany w Niemczech, składki emerytalne odkładane przez lata w brytyjskim systemie to częsta rzeczywistość polskich małżeństw.
Podział majątku przebiega inaczej niż podział dorobku pary, która nigdzie się nie ruszała.
Czyje prawo rządzi ustrojem majątkowym
Unia ma rozporządzenie o małżeńskich ustrojach majątkowych z 2016 roku, ale Polska do tej współpracy nie przystąpiła. Podobnie jak przy ustalaniu prawa właściwego dla rozwodu, polski sąd sięga więc po ustawę Prawo prywatne międzynarodowe z 2011 roku.
Punktem wyjścia jest wspólne prawo ojczyste małżonków, a przy jego braku prawo państwa wspólnego aktualnego zamieszkania. Dwoje Polaków mieszkających w Dublinie ma wspólne obywatelstwo, więc ich ustrój majątkowy ocenia się według prawa polskiego, co oznacza istnienie wspólności ustawowej i stosowanie domniemania równych udziałów.
Ma to kluczową konsekwencję: intercyza podpisana za granicą u miejscowego notariusza nie zawsze wywoła w Polsce zamierzony skutek. Forma i treść małżeńskiej umowy majątkowej muszą odpowiadać prawu właściwemu dla danego ustroju.
Czy polski sąd podzieli dom za granicą
Polskie sądy nie posiadają jurysdykcji do orzekania o prawie własności nieruchomości położonych za granicą. Zgodnie z zasadą wyłącznej jurysdykcji sądu miejsca położenia nieruchomości, polski sąd nie przyzna własności domu położonego w Niemczech ani nie nakaże jego sprzedaży.
Problem uwidacznia się w praktyce: wyrok polskiego sądu przyznający jednej ze stron dom pod Hanowerem nie stanowi bazy do zmiany wpisu w niemieckiej księdze wieczystej. Do dokonania zmian niezbędne są tamtejsze procedury, zachowanie odpowiedniej formy oraz udział niemieckiego notariusza.
Praktyczne wyjście polega na odpowiednim sformułowaniu żądań procesowych. Zamiast wprost dokonywać fizycznego podziału lub przyznania prawa do zagranicznej nieruchomości, przyznaje się ją jednemu małżonkowi ze spłatą na rzecz drugiego bądź uwzględnia się jej wartość przy rozliczeniu ogólnego majątku wspólnego. Wówczas egzekucji podlega roszczenie pieniężne (spłata), a nie zagraniczne prawo rzeczowe.
Rachunki, oszczędności, spółki
Środki na zagranicznych kontach wchodzą do majątku wspólnego na tożsamych zasadach jak w Polsce, jeśli pochodzą z okresu trwania wspólności majątkowej. Kłopotem nie są w tym przypadku przepisy, lecz materiał dowodowy.
Polski sąd nie zwróci się z urzędu o informacje do banku w Rotterdamie czy Londynie. Warto więc zabezpieczyć wyciągi oraz historię rachunku jeszcze przed wszczęciem postępowania i zanim konto zostanie zamknięte. Historia przelewów z konta wspólnego bywa jedynym śladem po środkach, które w międzyczasie zostały przetransferowane lub wypłacone.
Udziały w zagranicznej spółce też należą do majątku wspólnego, ale ich wycena wymaga powołania biegłego sądowego posiadającego wiedzę z zakresu wyceny podmiotów zagranicznych, co znacząco podnosi koszty i wydłuża czas trwania procesu.
Emerytura odłożona za granicą
To najczęściej pomijany składnik majątku, a często bywa najcenniejszy.
Systemy prawne państw zachodnich traktują uprawnienia emerytalne nabyte w trakcie małżeństwa jako dobro wspólne podlegające podziałowi lub wyrównaniu. Niemcy robią to z urzędu przy orzekaniu rozwodu, zaś Wielka Brytania na wniosek strony. Polskie prawo procesowe nie przewiduje wprost mechanizmu wyrównywania zagranicznych ekspektatyw emerytalnych w ramach standardowej sprawy o podział majątku.
Kwestia ta stanowi istotny argument przy wyborze kraju, w którym warto wystąpić z wnioskiem o rozwód i podział majątku. Kilkanaście lat składek w niemieckim lub brytyjskim systemie emerytalnym potrafi przewyższyć wartością nieruchomość.
Kiedy dzielić majątek
Podział można przeprowadzić w sprawie rozwodowej, ale sąd zrobi to tylko wtedy, gdy nie przedłuży to nadmiernie postępowania, czyli w praktyce przy zgodnym stanowisku stron. Przy majątku rozrzuconym po dwóch krajach zgody zwykle nie ma, więc temat idzie do osobnej sprawy przed sądem rejonowym.
Nie ma tu terminu zawitego. Roszczenie o podział majątku wspólnego nie przedawnia się, więc można wrócić do niego lata po rozwodzie. Odkładanie ma jednak swoją cenę: dokumenty giną, konta się zamykają, nieruchomości bywają sprzedane.
Zanim ruszysz, ustal, gdzie w ogóle prowadzić sprawę. Pomocny będzie tekst o wyborze właściwego sądu, a jeśli mieszkasz za granicą, także ten o rozwodzie w Polsce z zagranicy Więcej o samym podziale znajdziesz w dziale podział majątku, a o sprawach transgranicznych w przewodniku. Z listą składników w ręku odezwij się, policzymy, gdzie sprawa wypadnie korzystniej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy polski sąd podzieli nieruchomość leżącą w Niemczech?
Może objąć ją podziałem, ale wykonanie takiego orzeczenia w niemieckim rejestrze bywa trudne, a czasem niemożliwe. Bezpieczniejsze jest przyznanie nieruchomości jednej stronie ze spłatą na rzecz drugiej.
Mąż ma konto w Anglii i twierdzi, że nic na nim nie ma. Jak to sprawdzić?
Polski sąd może zobowiązać go do przedstawienia wyciągów, a odmowa obciąża jego wiarygodność. Warto też zabezpieczyć własne dowody: przelewy, korespondencję, dokumenty kredytowe.
Czy intercyza podpisana za granicą działa w Polsce?
Zależy od prawa właściwego dla Waszego ustroju majątkowego oraz od formy umowy. Umowa sporządzona wyłącznie według obcych wymogów bywa w Polsce nieskuteczna, więc warto sprawdzić to przed sprawą.
Co ze składkami emerytalnymi odłożonymi w Niemczech?
Prawo polskie nie przewiduje ich wyrównania między małżonkami, prawo niemieckie tak. To realny argument przy decyzji, w którym kraju prowadzić rozwód.
Po ilu latach od rozwodu mogę jeszcze podzielić majątek?
Bez ograniczenia czasowego, roszczenie o podział nie przedawnia się. Praktyka podpowiada jednak pośpiech, bo z upływem lat trudniej odtworzyć skład majątku.
Radczyni prawna (wpis na listę OIRP: RZ 1456), związana z kancelarią DLB Legal Drabot i Wspólnicy sp.k. w Gliwicach. Prowadzi przede wszystkim sprawy o alimenty, kontakty z dziećmi i mediacje rodzinne. Stawia na jasne wyjaśnienie sytuacji zwykłym językiem, realne scenariusze i ograniczanie konfliktu z myślą o dobru dziecka.
Czy ten artykuł był pomocny?
Dziękujemy za Twoją opinię!
Potrzebujesz wsparcia w swojej sprawie?
Umów konsultację z r. pr. Izabellą Jaszczyk i omów bezpiecznie swoją sytuację w poufnej rozmowie online lub stacjonarnie.
Umów się na konsultację
