Jurysdykcja brzmi jak temat dla teoretyków. W praktyce właściwość sądu przy rozwodzie za granicą to najbardziej kosztowna decyzja w całej sprawie, podejmowana zwykle w tygodniu, w którym nikt jeszcze nie myśli o prawie.
Właściwość sądu przy rozwodzie za granicą -Co rozstrzyga
Wewnątrz Unii, poza Danią, obowiązuje rozporządzenie Bruksela II ter, stosowane od sierpnia 2022 roku. Wskazuje kilka podstaw jurysdykcji i, co kluczowe, żadna z nich nie jest ważniejsza od pozostałych. Zasady określające właściwość sądu przy rozwodzie za granicą oraz oficjalne akty prawne możesz zweryfikować na oficjalnym portalu unijnym e-Justice (e-Sprawiedliwość EU).
Określając właściwość sądu przy rozwodzie za granicą znaczenie ma:
- miejsce zwykłego pobytu obojga małżonków
- ostatnie wspólne miejsce pobytu, o ile jedno z Was nadal tam mieszka
- miejsce zwykłego pobytu pozwanego
- miejsce pobytu któregokolwiek z Was, jeśli składacie wniosek wspólnie
- miejsce pobytu powoda, który mieszka tam od roku
- miejsce pobytu powoda, który mieszka tam od pół roku i jest obywatelem tego państwa
Osobno działa podstawa oparta na wspólnym obywatelstwie obojga małżonków. To ona najczęściej otwiera polskim parom drogę do sądu w kraju, gdy ustalania jest właściwość sądu przy rozwodzie za granicą, niezależnie od tego, gdzie aktualnie mieszkają.
Zwykły pobyt to nie meldunek
Pojęcie, na którym opiera się cały system, nie ma nic wspólnego z ewidencją ludności. Zwykły pobyt to miejsce, w którym realnie toczy się Twoje życie: gdzie pracujesz, gdzie mieszkasz na co dzień, gdzie masz lekarza, gdzie dziecko chodzi do szkoły.
Można mieć polski meldunek i zwykły pobyt w Belgii. Można mieć belgijską rezydencję podatkową i zwykły pobyt w Polsce, jeśli faktycznie wróciłeś. Sąd bada fakty, nie papiery, i właśnie dlatego dwie pozornie identyczne sprawy o rozwód za granicą kończą się inaczej.
Wyścig do sądu
Skoro podstawy jurysdykcyjne są równorzędne, w typowej polsko-zagranicznej sprawie właściwość sądu przy rozwodzie za granicą może przysługiwać dwóm lub trzem państwom jednocześnie. Prawo rozwiązuje to brutalnie prosto: sprawę prowadzi ten, w którym pozew złożono wcześniej. Sąd, do którego trafi drugi pozew, zawiesza postępowanie i ostatecznie je umarza.
Konsekwencja jest niewygodna, ale trzeba ją powiedzieć wprost. Jeżeli spodziewasz się, że małżonek złoży pozew tam, gdzie Tobie będzie gorzej, decyzję trzeba podjąć w dniach.
Dlaczego właściwość sądu przy rozwodzie za granicą tak zmienia sprawę
Bo systemy różnią się nie w detalach, tylko w fundamentach.
Polski sąd bada winę i potrafi ją orzec, co przekłada się na alimenty między małżonkami. Sądy skandynawskie i holenderskie winy nie badają w ogóle. W Niemczech obowiązuje rok separacji przed rozwodem, a przy braku zgody drugiej strony nawet trzy. W Anglii od 2022 roku rozwód jest bezsporny z założenia i trwa około pół roku, ale majątek dzieli się według zasad dających sądowi ogromną swobodę, także co do majątku nabytego przed ślubem.
Ten sam człowiek z tym samym majątkiem wychodzi z tych systemów z zupełnie innym wynikiem.
Dzieci idą własną drogą
Jurysdykcja co do opieki, kontaktów i władzy rodzicielskiej nie idzie za rozwodem. Decyduje sąd państwa zwykłego pobytu dziecka.
Rozwód w Gliwicach i sprawa o kontakty w Antwerpii to układ zupełnie normalny, choć dla klientów zaskakujący. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy oboje rodzice zgodzą się na rozpoznanie sprawy dziecka przez sąd rozwodowy, a rozwiązanie to służy dobru dziecka. Więcej o tej granicy piszemy przy wywiezieniu dziecka za granicę.
Co zrobić przed złożeniem czegokolwiek
Ustal cztery rzeczy: gdzie faktycznie mieszkacie oboje i od kiedy, jakie macie obywatelstwa, gdzie mieszka dziecko, czy druga strona już czegoś nie złożyła. To wystarczy, żeby wskazać możliwe sądy i porównać skutki.
Pamiętaj też, że sam wybór sądu nie oznacza automatycznie wyboru prawa. Sąd w jednym kraju może (na podstawie europejskich przepisów) stosować prawo materialne drugiego państwa. Odrębnie traktowane są też kwestie samych alimentów.
Kiedy sąd jest już wybrany, pojawia się kolejne pytanie, całkiem odrębne: jakie prawo ten sąd zastosuje. Szerszy obraz daje przewodnik po sprawach międzynarodowych, a jeśli rozważasz rozwód w kraju mimo życia za granicą, zacznij od tekstu o rozwodzie w Polsce z zagranicy W razie wątpliwości odezwij się, zanim złożysz pierwsze pismo.
Najczęściej zadawane pytania
Czy możemy się umówić, w którym kraju będzie rozwód?
Umowa o wybór sądu przy samym rozwodzie nie działa, prawo unijne jej nie przewiduje. Możecie natomiast złożyć wspólny wniosek tam, gdzie jedno z Was ma zwykły pobyt, co daje zbliżony efekt.
Co, jeśli oboje złożymy pozwy w różnych krajach?
Prowadzi sprawę sąd, w którym pozew złożono wcześniej. Drugi zawiesza postępowanie do czasu ustalenia właściwości, a potem je umarza. Liczy się data wpływu.
Mieszkam w Polsce pół roku po powrocie z Niemiec. Czy polska właściwość sądu przy rozwodzie za granicą już obowiązuje?
Jeśli jesteś obywatelem Polski, wystarczy sześć miesięcy zwykłego pobytu. Bez polskiego obywatelstwa potrzeba roku. Warto zabezpieczyć dowody rzeczywistego pobytu: umowę najmu, umowę o pracę, szkołę dziecka.
Czy sąd sam sprawdzi jaka jest właściwość sądu przy rozwodzie za granicą?
Tak, bada to z urzędu i przy braku jurysdykcji odrzuci pozew. Opłata przepada tylko częściowo, ale traci się przede wszystkim czas i pozycję w wyścigu.
Rozwód w Polsce, a sprawa o dzieci w innym kraju. Da się to połączyć?
Czasem tak, jeżeli oboje rodzice na to przystaną i będzie to zgodne z dobrem dziecka. Bez zgody drugiego rodzica sprawa dziecka zostaje tam, gdzie dziecko ma zwykły pobyt.
Radca prawny (wpis na listę OIRP w Katowicach: KT 3651), wspólnik kancelarii DLB Legal Drabot i Wspólnicy sp.k. w Gliwicach. Prowadzi sprawy rozwodowe i rodzinne: spokojnie, konkretnie i po stronie klienta. Poza kancelarią pisze o prawie i technologii na blogu „Człowiek w pętli” (drabot.pl) i pyta, co w pracy prawnika zostaje dla człowieka, kiedy maszyna potrafi już prawie wszystko.
Czy ten artykuł był pomocny?
Dziękujemy za Twoją opinię!
Potrzebujesz wsparcia w swojej sprawie?
Umów konsultację z r. pr. Tomaszem Drabot i omów bezpiecznie swoją sytuację w poufnej rozmowie online lub stacjonarnie.
Umów się na konsultację
